Συναλλακτική ανάλυση #1 - Τα "Εγώ" της ανθρώπινης προσωπικότητας

     "Μπορούμε να θεωρήσουμε τον κόσμο ως μια μυριάδα μηνυμάτων" (Weiner, 1947)

      Η θεωρία της συναλλακτικής ανάλυσης αναλύει και ερμηνεύει την ανθρώπινη συμπεριφορά τόσο στο εργασιακό όσο και στο κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον. Αναπτύχθηκε από τον Καναδό ψυχαναλυτή Eric Berne και υποστηρίζει ότι τα άτομα συμπεριφέρονται με βάση τα ερεθίσματα- μηνύματα που δέχθηκαν κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Η συμπεριφορά που εκδηλώνουν οι άνθρωποι δεν εξαρτάται μόνο από τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί εκείνη τη δεδομένη στιγμή αλλά και από τις βιωματικές τους εμπειρίες, την "προσωπική ιστορία" τους...
      Όταν έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο, στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με μια ομάδα προσωπικοτήτων και όχι με μια μοναδική προσωπικότητα. Κατά τη διάρκεια της ζωής μας, αναπτύσσεται μέσα μας μια ομάδα από έξι διαφορετικές προσωπικότητες , "οι καταστάσεις του Εγώ". Το κάθε Εγώ έχει τις δικές του αρχές και συμπεριφορές και επομένως ανταποκρίνεται διαφορετικά στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος...
   
      Οι καταστάσεις του εγώ

      Ο Berne υποστηρίζει ότι η προσωπικότητα του ατόμου συνιστάται από τρία μέρη που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του καθ'όλη τη διάρκεια της ζωής του. Αυτά τα μέρη ορίζονται ως "καταστάσεις του εγώ" και είναι τα εξής:  Γονέας, Ενήλικας και Παιδί.
      Οι καταστάσεις του Εγώ έχουν σχέση με τη ψυχολογική ηλικία. Φανταστείτε τον ανθρώπινο νου σαν ένα κασετόφωνο με δύο λειτουργίες: εγγραφή και αναπαραγωγή. Εγγράφουμε τις εμπειρίες της ζωής μας σε τρεις κασέτες: του Γονέα, του Ενήλικα και του Παιδιού. Οι πιο ισχυρές εγγραφές γίνονται συνήθως στα πρώτα χρόνια της παιδικής μας ηλικίας ή κατά τη διάρκεια ενός πολύ σημαντικού - ακόμη και τραυματικού- γεγονότος. Οι εγγραφές αυτές αποθηκεύονται στον εγκέφαλο και αναπαράγονται όταν υπάρχει ένα ανάλογο ερέθισμα. Στη συνέχεια η κασέτα γυρνάει πάλι πίσω και είναι έτοιμη να ξαναπαίξει...

      Η κασέτα του Γονέα

      Η κασέτα του Γονέα περιλαμβάνει όλες τις εγγραφές-μηνύματα που έχει δεχθεί το άτομο από γονείς, αδέρφια, θείους, παππούδες, νηπιαγωγείο κτλ. Η κατάσταση του Γονέα είναι η διδαγμένη αντίληψη της ζωής. Ο Γονέας είναι η πηγή, το σύνολο των γνώσεων, αρχών, αξιών και κανόνων που έχει αποδεχθεί το άτομο, καθώς έχουν λεχθεί από άτομα "κύρους", κυρίως κατά τα πέντε πρώτα χρόνια της ζωής του. Ο Γονέας διακρίνεται σε Κριτικό και Προστατευτικό.
      Ο Κριτικός Γονέας είναι το κομμάτι εκείνο της προσωπικότητας που θέτει όρια, κανόνες και πρότυπα ζωής, τηρεί τις παραδόσεις και ασκεί κριτική στον εαυτό μας και στους άλλους, ορισμένες φορές με σαρκαστικό τρόπο. Έχει την τάση να υπερβάλλει και να γενικεύει, να λέει "μην κάνεις αυτό" αντί να λέει "μπορείς να κάνεις εκείνο" αλλά και να σώζει τους άλλους κάνοντας πράγματα που μπορούν να κάνουν οι ίδιοι από μόνοι τους. Ακόμα και η πιο καλοπροαίρετη διάθεση να σώσουμε κάποιον, στη πραγματικότητα του στερεί τη δυνατότητα να πάρει τις ευθύνες του και μας οδηγεί σε ψυχολογικά παιχνίδια (έννοια που θα αναλύσω σε νεότερη ανάρτηση)
      Ο Προστατευτικός Γονέας είναι το μέρος του εαυτού μας που καταλαβαίνει και υποστηρίζει τους άλλους και θέλει να τους φροντίζει και να τους προστατεύει. Όταν επικοινωνούμε με αυτό το Εγώ δείχνουμε ενδιαφέρον και κατανόηση, βάζοντας όμως και όρια με έναν λογικό και αποτελεσματικό τρόπο (για παράδειγμα, αντί να πούμε "Απαγορεύεται" λέμε "Επιτρέπεται")

Το πόσο προστατευτικός ή κριτικός γονέας είναι ένα άτομο εξαρτάται από το πόσο προστατευτικοί ή κριτικοί ήταν απέναντί του οι γονείς του και το στενό του περιβάλλον.

       Η κασέτα του Ενήλικα

      Οι εγγραφές της κασέτας του Ενήλικα ξεκινούν περίπου από την ηλικία των δέκα μηνών. Προέρχεται από την προσπάθεια του ατόμου να εξερευνήσει τον κόσμο και να μάθει για τον εαυτό του χωρίς τη βοήθεια των άλλων. Ο Ενήλικας είναι το κομμάτι της προσωπικότητας που καθρεφτίζει όλη τη λογική, αιτιολογημένη και χωρίς συναισθήματα συμπεριφορά μας, εξετάζοντας τα δεδομένα της πραγματικότητας και τα εσωτερικά δεδομένα των διαφόρων Εγώ, για να καταλήξει στην πρέπουσα για τη συγκεκριμένη στιγμή συμπεριφορά. Η κατάσταση του Ενήλικα εκφράζει τη συλλογιστική και λογική αντίληψή μας για τη ζωή, καθώς περιέχει καταγραφές από τις δικές μας προσωπικές εμπειρίες και λειτουργεί όπως ο Η/Υ. Συλλέγει στοιχεία, τα αναλύει και παίρνει αποφάσεις. Αναθεωρεί τις εγγραφές του Γονέα και του Παιδιού και αποτελεί φορέα αλλαγής της προσωπικότητας. Με την πάροδο του χρόνου, αξιολογεί τα όνειρα του Παιδιού και κρίνει ποια από αυτά είναι ρεαλιστικά και εφαρμόσιμα ενώ παράλληλα ορίζει και ποιες από τις διαταγές του Γονέα θα ακολουθήσει, βλέποντας αν επιβεβαιώνονται στη πράξη ώστε να μπορεί προχωρήσει με σιγουριά και αυτοπεποίθηση.

      Η κασέτα του Παιδιού

      Οι εγγραφές στην κασέτα του Παιδιού γίνονται παράλληλα με αυτές του Γονέα. Είναι εγγραφές συναισθημάτων και συγκινησιακών καταστάσεων που προκαλούνται στο άτομο από τις εγγραφές του Γονέα. Η κατάσταση του Παιδιού είναι η αισθητή αντίληψη της ζωής: είναι η πηγή των συναισθημάτων (θετικών και αρνητικών), των αναγκών-επιθυμιών, της ενέργειας,της περιέργειας, της δημιουργικότητας και της διαίσθησης. Όταν εκπληρώνονται οι επιθυμίες και οι ανάγκες( φυσικές/ψυχολογικές) του Παιδιού, τότε το άτομο αντιδρά με ζεστό και φιλικό τρόπο ενώ σε αντίθεση περίπτωση αντιδρά με θυμό, θλίψη ή φόβο.
      Πέρα από τα ευχάριστα και θετικά συναισθήματα της δημιουργικότητας, της επιθυμίας για γνώση κτλ, το παιδί, συγκρίνοντας συνεχώς τον εαυτό του με αυτό που ζητείται από τους γονείς του, γεμίζει από αρνητικά συναισθήματα που του δηλώνουν πόσο υπολείπεται των άλλων ή των απαιτήσεων τους. Το ίδιο αισθάνεται ότι "Δεν είναι ΟΚ" ενώ οι υπόλοιποι είναι ΟΚ. Τα συναισθήματα αυτά μένουν μόνιμα στον ψυχισμό μας μέχρι να έρθει μια στιγμή κρίσης ή αδιέξοδου, όπου η λογική αποτυγχάνει και ανοίγει η πόρτα για την έκφραση τους. Η πλειονότητα των ανθρώπων κρύβουν ένα "Δεν είμαι ΟΚ" παιδί μέσα τους.
      Όπως και ο Γονέας, έτσι και το Παιδί διακρίνεται σε προσαρμοσμένο και αυθόρμητο.
      Το Προσαρμοσμένο Παιδί είναι τακτικό, υποχωρητικό αλλά καμιά φορά επαναστατεί. Αυτά τα δύο κομμάτια της προσωπικότητας, το Υπάκουο και το Επαναστατημένο Παιδί, αναπτύχθηκαν από την ανάγκη του μικρού παιδιού να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις των γονιών και το έκανε είτε υπακούοντας είτε επαναστατώντας. Τα κομμάτια αυτά εμφανίζονται και στην ενήλικη συμπεριφορά μας όταν ο Γονέας που κουβαλάμε μέσα μας ή ο Γονέας κάποιου με τον οποίο συναλλασσόμαστε, μας δίνει ερέθισμα στο οποίο ανταποκρινόμαστε χωρίς να μεσολαβήσει ο Ενήλικας μας.
      Το Αυθόρμητο Παιδί είναι χαρούμενο, ευτυχισμένο, αγαπητό αλλά ορισμένες φορές δρα με εγωιστικό τρόπο. Είναι έξυπνο και δημιουργικό, έχει χιούμορ και λέει το σωστό πράγμα στην κατάλληλη στιγμή.

      Στη διάρκεια της παιδικής μας ζωής έχουμε ανάγκη και από τα έξι αυτά Εγώ που μας βοηθούν στην επιβίωση και στο να πάρουμε αυτό που χρειαζόμαστε. Στην ενήλικη ζωή μας όμως, τα μη αποτελεσματικά Εγώ του Κριτικού Γονέα και του Προσαρμοσμένου Παιδιού (Υπάκουο και Επαναστατημένο) μας δημιουργούν προβλήματα με τους άλλους ανθρώπους ή με τον εαυτό μας. Πολλά από τα προβλήματα μας ξεκινούν όχι μόνο από την ακούσια και ξαφνική μεταφορά μας από το ένα εγώ στο άλλο αλλά και από τη χρήση των διαφορετικών Εγώ που κουβαλούν αρχές και πρότυπα συμπεριφοράς που δεν αρμόζουν στη περίσταση. Γι' αυτό είναι σημαντικό να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα διαφορετικά Εγώ που κουβαλάμε μέσα μας καθώς και με ποιο τρόπο μπορούμε να σταματήσουμε τη δράση του ενός προκειμένου να επιτρέψουμε τη δράση του άλλου...
      

Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου...

      Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου (erinaceus europaeus), γνωστό και ως δίλημμα του ακανθόχοιρου, έχει  χρησιμοποιηθεί πολλές φορές ως παράδειγμα από τον Freud και τον Schoppenhauer για να εξηγήσουν τι μπορεί να συμβεί κατά τη δημιουργία και την ανάπτυξη μιας διαπροσωπικής σχέσης και ποιες μπορεί να είναι οι πιθανές συνέπειες και για τις δύο πλευρές.
      Το παράδειγμα έχει ως εξής:
   
      " Δύο σκαντζόχοιροι στέκονταν σε απόσταση ο ένας από τον άλλο, τρέμοντας από το κρύο. Σκέφτηκαν και οι δυο πως αν πλησιάσουν πιο κοντά, θα επωφεληθεί ο ένας από τη ζεστασιά του άλλου. Έτσι γεφύρωσαν την απόσταση και κουλουριάστηκαν μαζί. Αρχικά, η ζεστασιά ήταν εκστατική και ένιωθαν ενθουσιασμένοι που αποφάσισαν να ενωθούν. Τότε ήταν που ο καθένας άρχισε να αισθάνεται την διεκδικητική παρουσία του άλλου που έσπρωχνε με τα αγκάθια του για να βρει το χώρο του. Αλλά θεώρησαν πως μερικά τσιμπήματα ήταν άξια θυσία αν μπορούσαν να έχουν την πολυπόθητη θερμότητα του σώματος...

       Αγνοώντας τις συνέπειες, έρχονταν ακόμη πιο κοντά και αυτή τη φορά, ο πόνος αποδείχθηκε τόσο μεγάλος, που χωρίστηκαν βίαια. Μετά από αυτό, η μεταξύ τους απόσταση μεγάλωσε. Για άλλη μια φορά, ήταν έξω στο κρύο, αλλά όπως και οι περισσότεροι από εμάς, χρειάζονταν να μάθουν το μάθημα με το δύσκολο τρόπο, να υποστούν τις συνέπειες των βεβιασμένων αποφάσεων για τον εαυτό τους, πριν συνειδητοποιήσουν τη πραγματικότητα. Θα μπορούσαν πάλι να έρθουν αρκετά κοντά αλλά όχι τόσο πολύ. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη ζεστασιά που φέρουν χωρίς πληγώνει ο ένας τον άλλον."

      Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει οικειότητα χωρίς αμφίδρομη φθορά και αποτελεί μια αναλογία των προκλήσεων που θέτει η σταδιακή συναισθηματική σύνδεση μεταξύ των ατόμων. Όσο πιο κοντά έρχονται, μαθαίνοντας περισσότερο ο ένας τον άλλο και απολαμβάνοντας τη συντροφικότητα, τόσο πιο πολύ αυξάνονται οι πιθανότητες να πληγωθούν αλλά και να πληγώσουν. Αν πάλι αποφασίσουν να απομακρυνθούν, τότε έχουν να αντιμετωπίσουν το πόνο της μοναξιάς. Υπάρχει άραγε μια σωστή απόσταση ανάμεσα στα δύο άκρα; Μια ασφαλής αναλογία μεταξύ μοναξιάς και πόνου;

      Στην καρδιά του καθενός από εμάς υπάρχει η ανάγκη για κατανόηση,τρυφερότητα και κοινωνικότητα. Η συμμετοχή μας σε ομάδες, η ανάπτυξη φιλικών και άλλων σχέσεων μας επιτρέπουν να ταυτιζόμαστε με άλλους, να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου, να μοιραζόμαστε ιδέες και απόψεις και να πετυχαίνουμε στόχους που μόνοι μας δεν θα μπορούσαμε. Η αλληλεξάρτηση μεταξύ των ανθρώπων είναι μέρος της φύσης μας, η οποία σε καμία περίπτωση δεν φτιάχτηκε για να παραμένει μόνη....

      Από την άλλη μεριά, η εγγύτητα μεταξύ των ανθρώπων δεν μπορεί να είναι ωφέλιμη αν δεν υπάρχουν κάποια όρια που θα προστατεύουν την ταυτότητα και την προσωπικότητα των ατόμων από τη διάβρωση και την αλλοίωση. Ο καθένας μας πρέπει να θέτει τα σύνορα του δικού του ψυχολογικού μικρόκοσμου αφ' ενός για να προστατευτεί και αφ' ετέρου για να μην τραυματίζει τους άλλους. Η διαφύλαξη και η προάσπιση του εαυτού μας παραμένει ζωτικής σημασίας...

      Στις μέρες μας, "το πολύ κοντά" αγχώνει και φοβίζει. Αφήνοντας τον άλλον να μας καταλάβει και να μας νιώσει, αφήνουμε και τον εαυτό μας εκτεθειμένο απέναντι στη κρίση των άλλων. Η ανασφάλεια και ο φόβος της απόρριψης μας κάνουν να νιώθουμε ευάλωτοι και να κλεινόμαστε στον εαυτό μας ενώ η γενικότερη δυσπιστία μας απέναντι στους άλλους μας οδηγεί στο να κρύβουμε ένα μέρος του χαρακτήρα μας και να αποστασιοποιούμαστε. Παρόλα αυτά, συνεχίζουμε να παραπονιόμαστε ότι νιώθουμε πιο μόνοι από ποτέ και ότι δεν υπάρχουν πια αληθινές και υγιείς σχέσεις... 

      Στην πραγματικότητα, πάντα υπάρχει ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να κινηθούν δύο άνθρωποι. Μια οποιαδήποτε σχέση, για να δημιουργηθεί και να αντέξει, χρειάζεται αμοιβαίες υποχωρήσεις, δόσιμο και συμβιβασμούς. Κανείς δεν εγγυήθηκε ποτέ ότι δεν θα υπάρχουν προβλήματα, συγκρούσεις απόψεων και επιθυμιών. Όσο πιο γρήγορα συνειδητοποιήσει κανείς την αλήθεια πίσω από τις πραγματικές και όχι τις εξιδανικευμένες σχέσεις, τόσο πιο υποφερτός θα του είναι ο πόνος που αναπόφευκτα δημιουργείται. Όσο πιο καλά  γνωρίζουμε τον εαυτό μας, τόσο πιο εύκολο είναι να αποδεχτούμε το χαρακτήρα και τις επιθυμίες αλλά και να συγχωρήσουμε τα σφάλματα των άλλων. Ζυγίζοντας τα υπέρ και τα κατά της αλληλεξάρτησης, ανακαλύπτουμε ότι  το κόστος της οικειότητας αντισταθμίζει αυτό της απομόνωσης. 

      Είναι προτιμότερο να υποστείς τον πόνο από τα συναισθήματα που ένιωσες παρά τον πόνο από αυτά που δεν κατάφερες να νιώσεις...

Η γνώμη των άλλων...

      Στις μέρες μας, αν θες να δείξεις άνετος χωρίς κόπο και με άμεσα αποτελέσματα, πετάς μια ατάκα όπως: "Δεν με ενδιαφέρει καθόλου τι θα πουν οι άλλοι για μένα" ή "Τη γνώμη των άλλων την έχω παντελώς γραμμένη" και καθάρισες! Λύση δοκιμασμένη επανειλημμένα επάνω σε άπειρα θύματα τα οποία προσπαθείς να πείσεις πάση θυσία ότι είσαι "υπεράνω" με απώτερο στόχο να πείσεις και σένα μαζί...
      Η γνώμη των άλλων είναι μια έννοια που επιδέχεται πολλούς ορισμούς και κρύβει ακόμα πιο πολλούς κινδύνους αν δεν τη χειριστείς σωστά. Όπως και τα περισσότερα πράγματα σ'αυτή τη ζωή, έρχεται με δύο όψεις: την καλή και την κακή. Αν ρωτήσεις ένα τυχαίο δείγμα ανθρώπων ποια πιστεύουν οτι είναι η καλή και ποια η κακή όψη, θα εκπλαγείς από το γεγονός ότι η πλειοψηφία θεωρεί την αδιαφορία για τη γνώμη των άλλων ως καλή και την εξάρτηση σ' αυτήν ως κακή. Παράλογο, αν αναλογιστεί κανείς ότι πρόκειται για δύο ακραίες περιπτώσεις και ως γνωστόν κανένα από τα δύο άκρα σε οποιοδήποτε θέμα δεν μπορεί ποτέ να χαρακτηριστεί ως καλό... Κατανοητό, αν σκεφτείς ότι από μικρούς μας κάνανε πλύση εγκεφάλου λέγοντάς μας ότι δεν πρέπει ποτέ να μας νοιάζει τι λένε οι άλλοι, χωρίς καν να μπουν στον κόπο να μας εξηγήσουν τι ακριβώς θέλουν να πουν με αυτό... Περίεργο, αν συνειδητοποιήσεις ότι κανείς δε σκέφτηκε πως μπορεί να υπάρχει και η μέση λύση!
      Αναμφίβολα, η εξάρτηση από τη γνώμη των άλλων είναι από τα πιο καταστροφικά πράγματα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος στον εαυτό του. Η εκτίμηση της αξίας σου σκαμπανεβάζεται ανάλογα με το πόσο σε υπολήπτονται οι υπόλοιποι, οι επιθυμίες τους είναι και δικές σου χωρίς να το καταλάβεις και τελικά καταλήγεις να χάνεις τα πιστεύω, τις απόψεις σου και τον εαυτό σου προσπαθώντας να τους ικανοποιήσεις όλους ταυτόχρονα. Μια μαριονέτα που άγεται και φέρεται από τις διαθέσεις, καλές ή κακές, αυτών που τη χειρίζονται...

"Αν αναζητάς την επιδοκιμασία μόνο από τους άλλους, ξένοι κρατάνε την ευτυχία σου στα χέρια τους" (Κλαύδιος)

      Η αδιαφορία για τη γνώμη των άλλων μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με την υπερβολική προσκόλληση σ' αυτήν. Η σκοπιά των άλλων είναι ιδιαίτερα σημαντική στο να μας επισημαίνει χαρακτηριστικά και πτυχές των γεγονότων που δεν μπορούμε μόνοι μας να τα αντιληφθούμε. Εάν κολλάμε μόνο στις δικές μας απόψεις, εγκλωβιζόμαστε μέσα στο μικρόκοσμο που έχουμε φτιάξει και αρνούμαστε να επικοινωνήσουμε, να συζητήσουμε, να δεχτούμε μια διαφορετική αντίληψη από τη δική μας και εν τέλει να κάνουμε μια ειλικρινή σχέση με κάποιον... Πως μπορείς να σχετιστείς με τον οποιονδήποτε αν δε σε ενδιαφέρει η γνώμη του;

      Από την εμπειρία μου, ο 1 στους 10 ανθρώπους, όταν λέει ότι δεν τον ενδιαφέρει η γνώμη των άλλων, εννοεί πως δεν τον νοιάζει η γνώμη των ατόμων εκείνων που δεν τον γνωρίζουν καλά (και πολύ καλά κάνει συμπληρώνω). Οι άλλοι 4 εννοούν πως τους ενδιαφέρουν μόνο τα καλά λόγια και οι υπόλοιποι 5 απλώς την αποφεύγουν γιατί δεν την αντέχουν...
   
      Ευτυχώς ή δυστυχώς, η αυτογνωσία δεν έρχεται μαζί με το πρωινό ξύπνημα. Είναι ένας δρόμος που χρειάζεται πολλά χρόνια για να τον διασχίσεις και τη βοήθεια κατάλληλων ανθρώπων -στενών φίλων,συγγενών κτλ- που μαζί με σένα θα βάλουν τα κομμάτια του παζλ στις σωστές θέσεις. Κανείς ποτέ δεν απέκτησε ολοκληρωμένη άποψη για τον εαυτό του στηριζόμενος αποκλειστικά σ'αυτό που πιστεύει ο ίδιος για τον εαυτό του. Υπήρξαν άνθρωποι που του είπαν την πραγματική τους γνώμη, τον στήριξαν και πίστεψαν σ 'αυτόν και άλλοι που υποκρίθηκαν, τον υπέθαλψαν και τον απέρριψαν. Από όλους όμως κάτι πήρε και κάτι έμαθε για τον εαυτό του...
     Το να αδιαφορείς εντελώς για τη γνώμη των άλλων, δεν αποτελεί από μόνο του δείγμα αυτοπεποίθησης. Δύναμη είναι να μπορείς να ακούσεις την κριτική των άλλων χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι απαραίτητα ως επίθεση και να βελτιωθείς μέσα από αυτή. Αυτοπεποίθηση είναι να γνωρίζεις καλά τον εαυτό σου και τις δυνατότητες σου ώστε να μπορείς να γελάσεις με κάθε άστοχο σχόλιο και να μένεις ανεπηρέαστος από τα λόγια εκείνων που αποτυγχάνουν να σε καταλάβουν. Πολλοί άνθρωποι όμως δηλώνουν πως δε τους νοιάζει η άποψη των άλλων γιατί πολύ απλά δεν αντέχουν μια πιθανή απόρριψη ή μια κακή κριτική. Όλη αυτή η επιθετικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από μια μορφή άμυνας για να προστατέψουν τους φόβους και τις ανασφάλειες τους...
     Υπάρχει ακόμα μια ιδιόμορφη κατηγορία ανθρώπων που παρουσιάζει επιλεκτική ακοή. Στα στραβά και τα ανάποδα κλείνουν τα αυτιά και κάνουν πως δεν ακούνε τίποτα ενώ στα καλά λόγια και τους επαίνους ξαφνικά τους ενδιαφέρει και ακούνε τα πάντα με τη παραμικρή λεπτομέρεια. Όταν κάνουν λάθη ή αποτυγχάνουν, δηλώνουν πως δε τους νοιάζει τίποτα και κανείς αλλά όταν κάνουν κάτι με επιτυχία αμέσως επιζητούν το μπράβο και το χειροκρότημα. Σε περίπτωση που οι υπόλοιποι διαφωνούν μαζί τους, γίνονται ξεροκέφαλοι και εμμένουν μόνο στα δικά τους ενώ αν οι άλλοι συμφωνούν, αμέσως αναζητούν την ένθερμη υποστήριξη τους. Αφήνουν να εννοηθεί πως απαξιούν εντελώς για τους άλλους ενώ παράλληλα προσπαθούν τόσο πολύ για να είναι πάντα στο επίκεντρο... Μακράν η πιο βολική αντιμετώπιση από όλες...
   
     Ο εαυτός μας αποτελείται από αυτό που πραγματικά είμαστε, αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε και αυτό που πιστεύουν οι άλλοι για εμάς. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την εικόνα μας στους άλλους αφού αποτελεί κομμάτι του εαυτού μας  αλλά ούτε και να αφεθούμε ολοκληρωτικά σ' αυτήν αφού είναι μόνο ένα μικρό μέρος αυτού που είμαστε. (Schopenhauer)

      Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει κανένας που να αδιαφορεί πραγματικά για τη γνώμη των άλλων γιατί όλοι λίγο ή πολύ έχουμε μια έμφυτη ανάγκη επιβεβαίωσης και αποδοχής από τους άλλους. Αυτό που μένει να κάνουμε είναι να βρούμε την κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στα δύο άκρα και να βάλουμε στη ζωή μας τους ανθρώπους εκείνους των οποίων η γνώμη είναι αληθινή, αξίζει και μετράει για μας χωρίς ποτέ να σταματήσουμε να ακούμε τη φωνή μέσα μας...
   

   

Λόγια ντεκαφεϊνέ...

      Ώρα 9.30. Έχω επιστρέψει από τη δουλειά και σερφάρω στο internet. Αφηρημένα πέφτω πάνω σε γνωστό τραγούδι... Στίχοι που δεν είχα προσέξει πριν αλλά με πολύ ενδιαφέρον...

      " Χωρίς εσένα η ζωή θα είναι
       αποχαύνωση στον καναπέ
       ζαμπόν χωρίς λιπαρά
       περιοδικά και λόγια ντεκαφεϊνέ
       μια χύμα κατάσταση, μια ηλίθια παράσταση, ένα reality show
       πρωινό ξύπνημα χωρίς ενδιαφέρον
       πράξεις υποκινούμενες μόνο από συμφέρον
       light αισθήματα και δημόσιες σχέσεις
      ειδύλλια του κώλου και υποσχέσεις
      ξενέρωτα ανέκδοτα και γέλια με προσπάθεια
      reunion party, καλλιστεία, bazaar
      συχνές επισκέψεις στο super market
      σακούλες γεμάτες με αυταπάτες
      βιταμίνες και τζιν σενγκ
      φιλοσοφία του ζεν " 


      Άπειρες ώρες κολλημένοι μπροστά από μια οθόνη, βλέποντας το κόσμο μέσα από το φακό μιας κάμερας... Ενός κόσμου που καμία σχέση δεν έχει με τον πραγματικό αλλά που μανιωδώς προσπαθούν να σου επιβάλλουν ως φυσιολογικό... Lifestyle, εκπομπές μαγειρικής και καθημερινά σίριαλ, πρωινάδικα και μεσημεριανά, ηλίθια τηλεπαιχνίδια... Έτσι για να χουμε να ασχολούμαστε με κάτι όσο βάζουμε το μυαλό μας για ύπνο και ξεχνάμε να το ξυπνήσουμε τo πρωί...
      Η μόδα του "δήθεν". Καλή ζωή, κοσμικά party, κανόνες του savoir vivre... Επιδρομές στα καταστήματα και άδειασμα της πιστωτικής... Ξέφρενο clubbing και τόνοι από γαρύφαλλα... Χαρούμενα status στο facebook... έτσι για να δουν όλοι πόσο καλά περνάς και πόσο ευτυχισμένος είσαι... Είσαι;
      Γιαούρτι light... Αναψυκτικό light... Αισθήματα light... Σχέσεις light... Κάτι ελαφρύ γιατί δεν αντέχουμε τις δεσμεύσεις... Κάτι απλό γιατί δεν μπορούμε να κρατήσουμε υποσχέσεις... Λόγια δίχως πράξεις, πράξεις δίχως συναίσθημα, συναίσθημα χωρίς ουσία... Τυφλές ματιές και ψεύτικα χαμόγελα γεμάτα συμφέρον... Ο εγωισμός σε όλο του το μεγαλείο...
      Κι όλα αυτά γιατί ζω χωρίς εσένα... Χωρίς αυτό το κάτι το ξεχωριστό για τον καθένα από εμάς αλλά και ίδιο για όλους...  Όλα αυτά αν ζω χωρίς νόημα... 
     
      
      
       

Κόλλησα στο repeat...

   
      Γιατί κάποιες στιγμές επαναλαμβάνονται;;; Μοιάζει σαν να πατάς repeat ξανά και ξανά σε ένα τραγούδι που σιχαίνεσαι να ακούς... Γιατί συναντάμε μπροστά μας καταστάσεις από τις οποίες έχουμε ξαναπεράσει και για ποιο λόγο βρισκόμαστε πάλι μπροστά στα ίδια προβλήματα...;;;
     Οι πρώτες μας αντιδράσεις ακολουθούν πάντα την ίδια πορεία...

Βήμα 1: Κατηγορούμε την τύχη μας που δεν είναι ποτέ με το μέρος μας...
Βήμα 2: Λυπόμαστε και υποφέρουμε, σκεπτόμενοι πως είμαστε ανίκανοι να κάνουμε προόδους στη ζωή μας και να ανέβουμε ένα σκαλί παραπάνω, αφού οι δύσκολες στιγμές είναι πάλι στη γωνία και μας περιμένουν...
   
      Πόσες και πόσες φορές έχουμε παραπονεθεί, έχουμε γκρινιάξει, έχουμε απελπιστεί και έχουμε θέσει στον εαυτό μας την ίδια ακριβώς ερώτηση:
      "Αυτό το έχω ήδη περάσει... Γιατί πάλι;;;"
      Η απάντηση είναι μία...
      "Ναι, έχεις δίκιο. Το έχεις ξαναζήσει. Αλλά δεν το ξεπέρασες ποτέ..."
   
       Λένε ότι όλα τα πράγματα γίνονται για κάποιο λόγο. Το πιστεύω... Ο καθένας από εμάς στο παρελθόν ίσως δεν έδρασε σωστά, μπορεί να είπε ψέμματα, να πρόδωσε ή και να πλήγωσε κάποιον που αγαπούσε... Μπορεί ακόμα να φοβήθηκε να αντιμετωπίσει μια κατάσταση, να υπέφερε για πράγματα που στερούνταν σημασίας, να πήρε έναν δρόμο που δεν ήταν δικός του... Με λίγα λόγια, να έκανε λάθη...
      Η ζωή έχει το δικό της τρόπο να επαναφέρει μπροστά στα μάτια σου τους φόβους που έχεις και δεν παραδέχεσαι, τους ανθρώπους που φέρθηκες ή σου φέρθηκαν άσχημα αλλά και τα λάθη που έπραξες και νομίζεις ότι δεν θα ξανακάνεις... Και θα συνεχίσει να το κάνει αυτό για όσες φορές χρειαστεί...

       Η επανάληψη των εμπειριών έχει έναν και μοναδικό στόχο... Να σε κάνει να καταλάβεις ό,τι δεν εννοείς να μάθεις... Να σε κάνει να δεις ό,τι πεισματικά αγνοείς... Να σε κάνει να αντιμετωπίσεις ό,τι συνεχώς αποφεύγεις...
       
       

      

Φιλία: η αληθινή και η άλλη...

      "Εύκολο να γνωρίσεις ανθρώπους...
       Δύσκολο να τους κάνεις φίλους...
       Σπάνιο να είναι αληθινοί...
       Αδύνατον να είναι σαν εσένα..."


      Φιλία σημαίνει να εμπιστεύεσαι και να μην προδίδεις ποτέ. Να νοιάζεσαι και να συγχωρείς όταν πρέπει. Να κατανοείς τον άλλο και να τον αποδέχεσαι. Να μοιράζεσαι, να αγαπάς και να στηρίζεις...
      Μια φιλία αληθινή απαιτεί θυσίες για να είναι αμοιβαία και ουσιαστική. Θέλει υποχωρήσεις και σεβασμό και από τις δύο πλευρές. Να διαθέτεις χρόνο για τον άλλο, όπως και σε κάθε σχέση άλλωστε... Να είσαι εκεί όταν σε χρειάζεται κι ας προτιμούσες να ήσουν κάπου αλλού. Πρέπει να είσαι ο εαυτός σου και πάντα ειλικρινής, μιας και δεν υπάρχει φιλία που να βασίζεται στο ψέμα...
      Όπως κι όλα τα πράγματα που αξίζουν, έτσι και η πραγματική φιλία θέλει το χρόνο της. Στην αρχή συνήθως δεν το συνειδητοποιείς αλλά ωριμάζει σταδιακά, εξελίσσεται σιγά σιγά και δοκιμάζεται στα δύσκολα...Αν κάποια στιγμή βρεθείς σε αδιέξοδο και δεν ξέρεις τι να κάνεις, αυτοί που θα' ναι γύρω σου θα είναι μόνο αυτοί που πραγματικά αξίζουν...
      Η φιλία μπορεί να γεννηθεί στα ξαφνικά... Μέσα από καταστάσεις καθημερινές ή ασυνήθιστες, απλές ή δύσκολες. Μπορεί να κάνεις φίλους άτομα που δεν το περίμενες ποτέ. Μπορεί όμως και να τους χάσεις κι ας μην το περίμενες κι αυτό ποτέ...
   
      Λένε ότι το σύμπαν βάζει ανθρώπους στη ζωή μας για έναν καλό λόγο και τους βγάζει για έναν ακόμη καλύτερο... Η ζωή έχει τεράστια δύναμη στο να αλλάζει την κατάσταση των ατόμων που θεωρούμε φίλους. Για το λόγο αυτό, οφείλεις να τους διαλέγεις πολύ προσεχτικά...
      Οι άνθρωποι πολλές φορές σε απογοητεύουν, σε πληγώνουν και ενίοτε σε προδιδουν... Κάποιοι απ' αυτούς αξίζουν μια δεύτερη ευκαιρία, κάποιους άλλους πρέπει να τους διαγράψεις οριστικά... Αν πιο πολύ σε κρίνουν παρά σε συμβουλεύουν, αν πιο πολύ σε κάνουν να κλαις παρά να γελάς, τότε ξέρεις ότι ήρθε η ώρα να πατήσεις το delete. Kι ας πονάει...
      Όπως και να' χει, ακόμα κι αν έρθει η στιγμή που θα συνειδητοποιήσεις ότι δε σημαίνεις και τόσα πολλά για κάποιον όσο αυτός για σένα, δεν πρέπει να χάνεις την εμπιστοσύνη σου στους ανθρώπους. Στην καρδιά του καθενός από εμάς υπάρχει η ανάγκη να μας καταλάβουν και πάντα θα υπάρχει κάποιος που θα αναζητά τα ίδια πράγματα με σένα...
   
      Και να θυμάσαι: Αν δεν μπορείς να έχεις έναν πιστό φίλο, να είσαι ο ίδιος φίλος του εαυτού σου! Δεν το λέω εγώ... Ο Πυθαγόρας...

Ρίσκο; Όχι ευχαριστώ!

      " Όταν γελάς, κινδυνεύεις να περάσεις για χαζός..."
      " Όταν κλαις, κινδυνεύεις να περάσεις για συναισθηματικός..."
      " Όταν ανοίγεσαι στον άλλο, κινδυνεύεις να μπλεχτείς..."
      " Όταν εκδηλώνεις τα συναισθήματα σου, κινδυνεύεις να αποκαλύψεις τον πραγματικό σου εαυτό..."
      " Όταν εκθέτεις τις ιδέες και τα όνειρά σου μπροστά στους άλλους, κινδυνεύεις να χαρακτηριστείς αφελής..."
      " Όταν αγαπάς, κινδυνεύεις να μην στο ανταποδώσουν..."
      " Όταν ζεις, κινδυνεύεις να πεθάνεις..."
      " Όταν ελπίζεις, κινδυνεύεις να πονέσεις..."
      " Όταν δοκιμάζεις, κινδυνεύεις να αποτύχεις..."


      Κι όμως, πρέπει να ρισκάρεις... Γιατί η μεγαλύτερη ατυχία στη ζωή είναι να μην ρισκάρεις τίποτε...
Όποιος δεν ρισκάρει τίποτε, δεν κάνει τίποτε, δεν έχει τίποτε και δεν είναι τίποτε... Μπορεί να αποφεύγει τον πόνο και την λύπη, αλλά δεν μαθαίνει, δεν νιώθει, δεν αλλάζει, δεν αναπτύσσεται, δεν ζει και δεν αγαπά... Είναι δούλος αλυσοδεμένος με τις βεβαιότητες και τους εθισμούς του... Έχει ξεπουλήσει το μεγαλύτερο αγαθό του, την ατομική του ελευθερία...
      Μόνο ο άνθρωπος που ρισκάρει είναι ελεύθερος...
                                                                                                  (Leo Buscaglia)


      Το ρίσκο μπορεί να το αντιληφθεί κανείς με δύο μορφές : ως γοητεία και ως απειλή. Στις μέρες μας, έχει επικρατήσει πλέον η δεύτερη... Φράσεις όπως : "κάτσε εδώ, πού πας να μπλέξεις ;" , "άκου πολύ και μίλα λίγο..." , "φύλαγε τα ρούχα σου για να έχεις τα μισά" , "σ' αγαπάω αλλά φοβάμαι μην με πληγώσεις" είναι από τις πλέον συνηθισμένες...
      Χωρίς αμφιβολία, το να αγνοείς ή να υποεκτιμάς τον κίνδυνο πίσω από το ρίσκο είναι μια τακτική που οδηγεί απευθείας στην αποτυχία. Το να ζυγίζεις τα υπέρ και τα κατά, να προγραμματίζεις και να οργανώνεις πρέπει να είναι ένα μέρος της διαδικασίας πριν από κάθε απόφαση. Ο κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του κριτήρια και περιθώρια ασφαλείας και επιλέγει να μην αναλαμβάνει κινδύνους που ενδέχεται να τον πνίξουν...
      Τι συμβαίνει όμως όταν βλέπεις μπροστά σου μόνο τα εμπόδια...;;; Όταν πλάθεις στο μυαλό σου ένα σενάριο καταστροφολογίας, τόσο απαισιόδοξο και μαύρο, που σε κυριεύει, σε παραλύει και σε κάνει να παραιτηθείς...;;; Όταν τελικά αυτό που φοβάσαι δεν είναι τίποτα άλλο από το ενδεχόμενο μιας αποτυχίας...;;;
     
      Δεν ρισκάρουμε γιατί φοβόμαστε μην πληγωθούμε, μην πονέσουμε, μην χάσουμε, μην γελοιοποιηθούμε... Έτσι δεν πειραματιζόμαστε, δεν δημιουργούμε, δεν δενόμαστε και δεν αγαπάμε... Αν δεν είσαι πρόθυμος να ρισκάρεις, μαθαίνεις να συμβιβάζεσαι, να συνηθίζεις και να βολεύεσαι, χωρίς ποτέ να μάθεις πόσο μακριά είσαι ικανός να φτάσεις...
      Προφυλάσσοντας τον εαυτό μας από την απογοήτευση τον αποκλείουμε αυτόματα και από την ευχαρίστηση... Περιμένοντας για όλα την κατάλληλη στιγμή μέχρι να είμαστε βέβαιοι, καταλήγουμε να μην κάνουμε πραγματικά τίποτα πουθενά...
      Μέχρι να φτάσει η στιγμή που θα ανακαλύψουμε ότι το μόνο πράγμα για το οποίο μετανιώνουμε στη ζωή είναι τα ρίσκα που δεν πήραμε ποτέ...
      Ότι για κάποια πράγματα αξίζει να πονέσεις και να υποφέρεις γιατί αξίζει να τα ζήσεις...